Неліктен сайттың славянаралық нұсқасын жасадым
Мен Мәскеуде тудым, Алматыда тұрамын және өмірімнің көп бөлігінде интернетте түрлі нәрсе жасап келемін: қауымдастықтар, компаниялар, софт, музыка және кітаптар.
Бір жағынан, мен бір мезетте екі интернетте өстім. Орыс тілі ана тілім әрі қарым-қатынас кеңістігім болды, ал ағылшын тілі жаһандық технологиялық мәдениетке ашылған терезе еді. Бірақ осы екі үлкен кеңістіктің арасында көршілес славян интернеттеріне орын қалмады деуге болады. Олар дәл жанымызда тұрса да, біз өте сирек тоғыстық.
Технология адамның мүмкіндігін қалай кеңейтетіні мені әрдайым қызықтырды.
Телескоп алысты көруге мүмкіндік береді. Иконоскоп бейнені сигналға айналдырып, қашықтыққа жеткізді. Телефон қасыңда жоқ адаммен сөйлесуге жол ашты. Бірақ адамзаттың ең қуатты гаджеттерінің бірі электрден әлдеқайда бұрын пайда болған.
Ол — тіл.
Тіл ойды бір санадан екіншісіне жеткізеді, адам қайтыс болғаннан кейін де оның дауысын сақтайды, бұрын-соңды кездеспеген адамдарды біріктіреді. Ол дайын ойды тасымалдап қана қоймайды — ойдың құрылуына қатысады: біз қандай айырмашылықтарды байқайтынымызды, қандай байланыстар құра алатынымызды және қандай идеяларды санамызда ұстай алатынымызды анықтайды. Біз тілде сөйлейміз, бірақ белгілі бір мағынада тіл де біз арқылы сөйлейді.
Тілге осылай қарауды маған ұстазым, философ Ефим Островский үйретті: тіл — гаджет және ойлаудың операциялық жүйесі.
Әдетте біз тілге ауа райы сияқты қараймыз: оның ішінде туып, дүниенің табиғи бөлігі деп қабылдаймыз. Алдымен шындық бар, содан кейін біз оны көріп, көргенімізге атау береміз деп ойлаймыз. Бірақ әлем мен біздің қабылдауымыздың арасына тіл әлдеқашан орнатылған. Ол шындықты сұрыптайды, шекара жүргізеді, категориялар жасайды, ненің маңызды екенін және ненің көрінбей қалатынын меңзейді. Кез келген операциялық жүйе секілді оның да архитектурасы, шектеулері, ескі нұсқалары және жаңартулары бар.
Оның қарапайым пайдаланушысы болып қалуға болады. Немесе инженер болуға тырысуға болады: тілді бөлшектеу, баптау, жобалау және нақты міндеттерде сынау. Славянаралық тілге қызығуымның себебі де осы.
Нақты міндетке арналған гаджет
Балға бұрауыштан барлық істе артық болмағаны сияқты, барлық жағынан өзге тілдердің бәрінен жақсы тіл жоқ. Бір тіл халықтың жадын сақтайды, екіншісі жаһандық бизнесті байланыстырады, үшіншісі ғылыми саланы дәл сипаттайды.
Славянаралық тіл нақты міндет үшін жасалған: әртүрлі славян тілдерінің иелеріне ұзақ оқымай-ақ және міндетті түрде ағылшын тіліне көшпей-ақ бірін-бірі түсінуге көмектесу. Орыс, украин, поляк, серб, чех, болгар және басқа славян тілдері алшақтап кеткенімен, ортақ түбірлер мен құрылымдардың көбін сақтап қалды. Славянаралық тіл осы ортақ қабатты жұмыс істейтін құралға жинайды. Ол бір елге тиесілі емес және ұлттық тілдермен бәсекелеспейді. Оның міндеті қарапайымдау: адамдар арасындағы түсіністіктің қосымша арнасы болу.
Славян интернеті ұлттық сегменттерге бөлінген. Польша, Украина, Сербия, Чехия, Болгария және Беларусь адамдары ұқсас идеяларды талқылайды, ұқсас жобалар жасайды, ұқсас мәселелермен бетпе-бет келеді, бірақ бір-бірін өте сирек кездестіреді. W3Techs дерегіне сай, славян тілдеріндегі сайттар контент тілі анықталған вебтің шамамен сегіз пайызын құрайды. Славян интернеті байқалатындай үлкен, бірақ қатысушылары сирек тоғысатын деңгейде бөлшектенген. Олар кездескен күннің өзінде, бұл көбіне ағылшын тілінде болады.
Ағылшын тілі жаһандық протокол ретінде тамаша жұмыс істейді; мен өзім де онда үнемі жазып, жұмыс істеймін. Славянаралық тіл оның орнын алуға таласпайды — ол байланыстың басқа бағытын ашады. Мені қарапайым сұрақ қызықтырады: туыстас мәдениеттер бірін-бірі есту үшін әрдайым сыртқы делдалға мұқтаж ба? Польшадағы адам менің оқиғамды поляк тіліне аудармасыз оқи ала ма? Бір мәтінді Сербияда, Чехияда, Болгарияда және Украинада түсіне ме?
Мұны пайымдаумен ғана анықтау мүмкін емес. Гаджетті қосу керек.
Далалық сынақ
Сайтымның славянаралық нұсқасы маркетингтік локализация емес. Ол миллиондаған оқырман әкеледі немесе кітаптарымның сатылымын айтарлықтай өсіреді деп күтпеймін. Мүмкін, оны бірнеше жүз адам тұрақты оқыр. Мүмкін, одан да аз.
Тіл мінсіз грамматикасы пайда болғанда емес, адамдар сол тілде танысып, әзілдесіп, дауласып, хаттар мен кітаптар жазып, жаңа технологияларды сипаттап, бірге бірдеңе жасауға келіскенде шынайы болады. Тіл тек сөздіктер мен оқулықтарда өмір сүрсе, қорабынан ешқашан шығарылмаған құрылғыға ұқсайды.
Мен оны қорабынан шығаруды шештім.
Ол нені кеңейтеді
Технологияның құндылығы оның не істей алатынында ғана емес, соның арқасында адамға ненің мүмкін болатынында. Тіл біз ести алатын адамдардың шеңберін кеңейтеді — мен үшін славянаралық тілдің құндылығы осында.
Ол мәдениеттер арасындағы айырмашылықтарды өшірмейді және барлық славян халықтары бірдей деген елес туғызбайды. Керісінше, ортақ тілдік қабат айырмашылықтарды анығырақ көруге көмектеседі: мағыналарымыз қай жерде сәйкесетінін, қай жерде ажырайтынын және ұқсас форманың артында өзге тарихи тәжірибе жасырынғанын байқауға мүмкіндік береді.
Біз тілді сақтап, кейінгі ұрпаққа жеткізу керек тарихи ескерткіш деп көруге үйренгенбіз. Бірақ тіл — болашақтың да технологиясы. Жаңа қауымдастықтарға келісудің жаңа тәсілдері қажет, ал жаңа технологиялар адамды, интеллектіні, авторлықты және еңбекті қалай сипаттайтынымызды өзгертеді. Егер біз жасанды интеллектіні, виртуалды әлемдерді және жаһандық цифрлық платформаларды жобалай алсақ, адамдардың өзара түсінісу құралдарын да саналы түрде жобалай аламыз.
Славянаралық тілдің жаппай тарайтынын білмеймін. Бірақ ауқым — технология құндылығының жалғыз өлшемі емес. Кейде шағын құралдың өзіне дейін ешкім дәл осылай шешуге тырыспаған мәселені шешуі жеткілікті. Бұл сайт — сондай экспериментке қосқан шағын үлесім.
Тіл — гаджет. Славянаралық тіл — оның жаңа жинақтарының бірі.
Егер осы бетті түсінсеңіз, демек прототип жұмыс істеп тұр.